هشتگیر دیوار به سبک نوین | اتصال منعطف مطابق پیوست ششم استاندارد 2800

به گزارش اخبار ساختمان، تحول در استانداردهای طراحی لرزه‌ای ایران، به ویژه پس از ابلاغ پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، صنعت ساختمان را وارد فاز جدیدی از مهندسی جزئیات کرده است. یکی از چالش‌برانگیزترین بخش‌های این تحول، نحوه مهار دیوارهای غیرسازه‌ای است. روش‌هایی که دهه‌ها به عنوان اصول لایه تغییرناپذیر بنایی شناخته می‌شدند (مانند هشتگیر کردن آجری دیوارها یا نبشی‌کشی‌های صلب)، امروزه نه تنها از نظر فنی رد شده‌اند، بلکه به عنوان یک عامل تهدیدکننده برای پایداری کل سازه در هنگام زلزله شناخته می‌شوند.

 تغییر پارادایم از اتصال صلب به مهار منعطف

زلزله‌های اخیر یک حقیقت تلخ را آشکار کرده‌اند: تخریب دیوارهای غیرسازه‌ای حتی با وجود سالم ماندن اسکلت، خسارات جانی و مالی جبران‌ناپذیری به همراه دارد. فلسفه اصلی در طراحی نوین این است که دیوار را مانند یک «عکس در قاب» تصور کنیم. اگر عکس را محکم به ستون‌ها بچسبانید، با کوچک‌ترین تکانی، قاب به عکس فشار آورده و آن را پاره می‌کند. راه حل، ایجاد یک فاصله جزئی (حداکثر مقدار بین یک‌صدم ارتفاع طبقه یا ۳۰ میلی‌متر) است تا دیوار بتواند درون قاب سازه آزادانه حرکت کند اما سقوط نکند.

مزایای جایگزینی هشتگیر سنتی با بست هشتگیره در وال پست نوین

برخلاف تصور عمومی، هشتگیر کردن دیوار حذف نشده است، بلکه از حالت بنایی (قفل و بست آجرها) به حالت مهندسی (استفاده از بست هشتگیره) تغییر یافته است. در متدهای قدیمی، درگیری مستقیم مصالح دیوار با ستون باعث می شد در هنگام زلزله، دیوار تحت فشار سازه خرد شود. اما در هشتگیر نوین، اتصال توسط قطعات فلزی ارتجاعی برقرار می شودکه هم دیوار را معار می کند و هم اجازه حرکت جانبی به سازه می دهد.

 نقش حیاتی وادارها در پایداری سازه

دیوارهایی که طول یا ارتفاع زیاد دارند، بدون مهار جانبی در برابر فشار باد یا زلزله واژگون می‌شوند. در سیستم‌های نوین، وادار میانی و انتهایی به عنوان ستون‌های واسط عمل می‌کنند. این مقاطع که به شکل H یا U از ورق‌های گالوانیزه استاندارد تولید می‌شوند، وظیفه محدود کردن طول آزاد دیوار را بر عهده دارند. استفاده از اتصال تلسکوپی یا لغزشی در محل برخورد وادار به زیر سقف، اجازه می‌دهد تیر ساختمان خیز جانبی داشته باشد بدون آنکه به دیوار فشار وارد کند.

اتصال بالای وادار به سقف باید به صورت تلسکوپی (لغزشی) باشد تا بار ثقلی سقف به وادار و دیوار منتقل نشود.

 بست هشتگیره ؛ ناقل ارتجاعی نوین

جایگزین قطعی میلگرد گذاری صلب در ستون‌های بتنی، بست هشتگیره است. این قطعه با فرم منحصر به فرد خود، مانند یک فنر عمل کرده و انرژی لرزه‌ای را مستهلک می‌کند. نصب این بست‌ها با میخکوب‌های استاندارد، نه تنها سرعت اجرا را چندین برابر می‌کند، بلکه از آسیب به کاور بتن و میلگردهای اصلی ستون جلوگیری می‌نماید.

 مهندسی جدید در هشتگیر کردن دیوارها

در محل تلاقی دو دیوار (کنج‌ها)، دیگر نباید از روش لاریز یا دندانه‌موشی استفاده کرد. هشتگیر نوین در این نقاط با استفاده از بست‌های تخت فلزی یا میلگرد بستر در هر دو رج در میان اجرا می‌شود تا پایداری دیوارها در برابر نیروهای خارج از صفحه تضمین شود.

جدول مقایسه تطبیقی ضوابط فنی مهار دیوار (مطابق الزامات پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰)

مطابق الزامات پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰، دیوارهای غیرسازه‌ای باید با اتصالات لغزشی و منعطف مهار شوند. اتصال صلب و مستقیم دیوار به اسکلت، نه تنها مورد تأیید ناظران نیست، بلکه به‌عنوان عامل خطر در زلزله شناخته می‌شود. (منبع:آئین‌نامه‌های ساختمان)

بازیگران اصلی بازار وال پست ایران

فصل ششم:مرجع انتخاب سازندگان؛ از اصالت ورق تا دقت مهندسی در بازار رقابتی امروز، انبوه‌سازان هوشمند به دنبال مجموعه‌هایی هستند که نه‌تنها تاییدیه نظام مهندسی، بلکه دفترچه محاسباتی دقیق ارائه می‌دهند. در این میان، مجموعه صنعتی سازه بستر آروشا به عنوان پیشگام این حوزه، در کنار برندهایی نظیر پوکا سازه و وال پست سنتر، با درک نیاز پروژه‌های عظیم ملی، تمرکز خود را بر تولید تخصصی با ورق سیاه فولاد مبارکه (ST37) با ضخامت واقعی ۲ میلی‌متر معطوف کرده‌اند. این متریال به دلیل استحکام خمشی بالا و انطباق کامل با ابعاد سفارشی، در کنار تولیدات گالوانیزه که به صورت اختصاصی عرضه می‌شوند، اولویت اول مهندسین محاسب برای اجرای وال‌پست‌های استاندارد محسوب می‌شود. تفاوت اصلی در این است که خروجی نهایی این مجموعه‌ها، دقیقاً مطابق با دیتایل‌های لرزه‌ای پیوست ۶ است که ریسک رد شدن توسط ناظر را به صفر می‌رساند.

 تحلیل اقتصادی و مدیریت بودجه

برخلاف تصور عمومی، قیمت وال پست نوین به دلیل وزن کمتر قطعات نسبت به آهن‌آلات سیاه و حذف هزینه‌های جانبی مانند ضدزنگ و جوشکاری، حدود ۳۰ درصد بهینه‌تر از روش‌های سنتی است. همچنین استفاده از میلگرد بستر در هر ۲ یا ۳ رج بلوک‌چینی، پایداری دیوار را در برابر ترک‌های ناشی از نشست ساختمان افزایش داده و هزینه‌های بازسازی آتی را به صفر می‌رساند.

 گام‌های اجرایی برای یک دیوار ایمن

۱. نشانه گذاری و نصب: نصب دقیق ناودانی‌ها روی ستون و سقف با تراز کامل.

۲. لایه جداساز: قرار دادن یونولیت یا پشم سنگ در فواصل حداکثر مقدار بین یک‌صدم ارتفاع طبقه یا ۳۰ میلی‌متر از اعضای سازه‌ای.

۳. تسلیح دیوار: اجرای بلوک‌چینی و مهار میلگرد بستر به وادارها.

۴. مهار بازشوها: اجرای وادار و نعل‌درگاه استاندارد در اطراف در و پنجره.

مجموعه سازه بستر آروشا با ارائه محصولات پیش‌ساخته، تمامی این گام‌ها را برای سازندگان تسهیل کرده است.

جمع بندی 

این مقاله نشان می‌دهد که با تحول در آیین‌نامه‌های لرزه‌ای ایران و ابلاغ پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، روش‌های سنتی مهار دیوارهای غیرسازه‌ای مانند نبشی‌کشی صلب و هشتگیر آجری دیگر مورد تأیید نیستند. جایگزین آن‌ها، اتصال منعطف و استفاده از بست هشتگیره در وال‌پست نوین است که علاوه بر افزایش ایمنی در برابر زلزله، سرعت اجرا و صرفه اقتصادی بیشتری دارد. همچنین نقش حیاتی وادارها، میلگرد بستر و اتصالات لغزشی در تضمین پایداری دیوارها بررسی شد.

سوالات متداول (FAQ)

چرا هشتگیر سنتی و نبشی‌کشی صلب مورد تایید نیست؟

چون اتصال صلب مانع از حرکت آزادانه قاب سازه شده و باعث ایجاد "ستون کوتاه" و تخریب ترد دیوار می‌شود. استاندارد ۲۸۰۰ تنها اتصالات لغزشی و منقطع را مجاز می‌داند که آروشا با تولید بست‌های رادیکالی استاندارد، این نیاز را برطرف کرده است.

۲. حداقل فاصله جداسازی دیوار از ستون چقدر است؟

طبق استاندارد ۲۸۰۰، این فاصله باید حداقل ۱ درصد ارتفاع طبقه (معمولاً ۳ سانتی‌متر) باشد که با لایه تراکم‌پذیر پر می‌شود.

۳. آیا بست هشتگیر برای دیوارهای هبلکس مناسب است؟

بله، این بست‌ها برای انواع بلوک‌های سیمانی، هبلکس و لیکا طراحی شده‌اند تا اتصال منعطف را برقرار کنند.

۴. مزیت ورق گالوانیزه نسبت به ورق سیاه چیست؟

مقاومت کامل در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی در محیط‌های مرطوب و حذف هزینه‌های نگهداری و رنگ‌آمیزی.